Hicri takvim nedir ve kim başlatmıştır?

Hicri takvim, Müslüman takvimi ya da İslami takvim (Arapça: التقويم الهجري‎; at-taqwīm al-hijrī; Farsça: تقویم هجری قمری ‎ taqwīm-e hejri-ye qamari; Urduca: اسلامی تقویم Islami taqwīm; Endonezce: Kalender Hijriah; Malayca: Takwim Hijrah), 1 yılı 354 ya da 355 gün olan ve 12 kameri aydan oluşan, Muhammed’in Mekke’den Medine’ye hicretini başlangıç yılı (1. yıl) kabul eden ve Ay’ın Dünya çevresinde dolanımını esas alan bir takvim sistemidir. Hicretin, Muharrem ayı yani takvimin başlangıç günü ya da ayıyla bir ilgisi yoktur.

Tarihçe/ başlangıç, haram aylar ve nesi’

Hicri Takvim, Ömer’in halifeliği zamanında, hicretten 17 sene sonra toplanan bir konsey tarafından, Ali’nin önerisiyle Hicretin gerçekleştiği yıl 1 kabul edilerek oluşturulmuştur. Bundan önce yıllar rakamla değil o yıl gerçekleşen önemli olayların isimleriyle anılmakta idi. Örneğin: Fil senesi, Fil senesinden iki sonraki sene, Kabe’nin tamirinin yapıldığı tamir senesi, sel senesi gibi.

Hicri takvim, Hicri Şemsi takvim ve Hicri Kameri takvim olmak üzere ikiye ayrılır.

“Haram ayları” İslam öncesi Arap toplumunda kullanılan ay adlarına göre savaşmanın yasak kabul edildiği Zilkâde, Zilhicce, Muharrem, Receb aylarıdır. Müslümanlar ayların isimleri için İslam öncesi dönemde kullanılan isimleri kullanmaya devam etmişlerdir. Bunlardan ilk 3’ü ardışık, Recep ise ayrı bir ay idi.

İslam öncesi dönemde Araplar arasında iç savaşlar eksik olmazdı. Yalnız haram aylarda savaş yapılmazdı. Bu aylarda panayırlar kurulur, uzak yakın bölgelerden hacılar büyük bir güvenlik içerisinde bu panayırlara gelir ve tüccar malını hacılara satar, şiir yarışmaları yapılırdı. Eğer bu barış aylarında savaş olursa, yasak çiğnendiği için “Ficâr savaşı” denirdi.

İslam öncesi Arap toplumunda Kameri takvime 3 yılda bir 1 ay eklenerek ayların yerleri sabitlenir, aylar hicri takvimde olduğu gibi yılın mevsimleri arasında dolaşmaz, en fazla 1 aylık oynamalar olurdu. Bu duruma nesi ismi verilirdi. İslam ansiklopedisine göre nesi uygulaması genel gözlemde olduğu gibi sabit bir takvim oluşturmak amacıyla değil, hac ve hac ile bağlantılı panayırların yılın belirli ve uygun bir mevsiminde icra edilmesi amacını taşımaktaydı.

İslamda da bu anlayış korunmuş ve hac haram aylardan olan Zilhicce ayında yapılmıştır. Kur’an’a göre nesi uygulaması haram ayı helal sayıp savaşa ve yağmaya devam edebilmek için yapılan bir hile idi. Ömer zamanında hicri takvime geçilmesi ve nesi uygulamasına da son verilmesi ile İslamda kutsal aylar (recep, şaban, ramazan, muharrem gibi) her yıl 11 gün önce gelerek yılın her mevsimine uğramaktadır.

Kur’an’da haram aylardan bahsedilir:

Gökleri ve yeri yarattığı gündeki yazısına göre Allah’ın katında ayların sayısı on ikidir. Bunlardan dördü haram (ay)lardır. İşte doğru din budur. O aylar içinde (konulmuş yasağı çiğneyerek) kendinize zulmetmeyin. (Tevbe 36)

Ey Muhammed! Sana (kutsal) ayı ve o aydaki savaşı sorar­lar; de ki, ‘O ayda savaşmak büyük suçtur.’ (Bakara 217)

Aylar

El-Biruni ve el-Mes’udi İslam öncesi Arapları ve Müslümanların aynı ay isimlerini kullandıklarını ifade etmişlerdir.

HİCRİ TAKVİMİN İLK AYININ ADI NEDİR?

SıraLatin Harfleriyle YazılışıOrijinal AdıSözcük AnlamıKısa Açıklama
1MuharremمحرمHaram kılınmış.Haram ayların ilkidir.
2SaferصفرSefer, yolculuk.Gıda için “sefere” gidilen aydır.
3Rebiülevvelربيع الأولİlk bahar.
4Rebiülahirربيع الثانيSon bahar.
5Cemaziyelevvelجمادى الأولىİlk çorak toprak.
6Cemaziyelahirجمادى الثانيةSon çorak toprak.
7RecepرجبSaygı, onur.Haram ayların ikincisidir.
8ŞabanشعبانDağılmış, yayılmış.Su bulmak için “dağılınan” aydır.
9RamazanرمضانYanma, sıcak olma.Kuran’a göre oruç ayıdır.
10ŞevvalشوّالYükselmiş.
11Zilkadeذو القعدةBarışa sahiplik eden.Üçüncü haram aydır.
12Zilhicceذو الحجّةHacca sahiplik eden.Hac ayıdır. Son haram aydır.

Hicri takvimde 12 ay bulunmaktadır. Bunlardan içlerinde en saygın ve değerli kabul edileni Ramazan’dır.

Günler

ArapçaTürkçeİngilizceHintçeİbraniceFarsça
1Yevmu’l-İs̠neyn

يوم الاثنين

PazartesiMondaySomvaar

सोमवार

Yom Sheni

יום שני

Du-Şenbe

دوشنبه

2Yevmu’s̠-S̠ülās̠ā’

يوم الثلاثاء

SalıTuesdayMangalvaar

मंगलवार

Yom Shlishi

יום שלישי

Se-Şenbe

سه شنبه

3Yevmu’l-Erbi‘ā’

يوم الأربعاء

ÇarşambaWednesdayBudhvaar

बुधवार

Yom Revi’i

יום רבעי

Çehar-Şenbe

چهارشنبه

4Yevmu’l-Ḫamīs

يوم الخميس

PerşembeThursdayGuruvaar

गुरुवार

Yom Khamishi

יום חמישי

Penç-Şenbe

پنجشنبه

5Yevmu’l-Cumu’a

يوم الجمعة

CumaFridayShukravaar

शुक्रवार

Yom Shishi

יום ששי

Com‘e veya Adineh

جمعه veya آدينه

6Yevmu’s-Sebt

يوم السبت

CumartesiSaturdayShanivaar

शनिवार

Yom Shabbat

יום שבת

Şenbe

شنبه

7Yevmu’l-Eḥad

يوم الأحد

PazarSundayRavivaar

रविवार

Yom Rishon

יום ראשון

Yek-Şenbe

یکشنبه

Hicri Şemsi takvim

Hicri Şemsi takvim, miladı 20 Eylül 622 olan ve Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanımını esas alan takvimdir. Osmanlı Devleti’nde bu takvime Rumi takvim adı veriliyordu. Aralarındaki fark milatlarının farklı olmasıdır.

Hicri Kameri takvim

Hicri Kameri takvim, miladı 16 Temmuz 622 olan ve Ay’ın Dünya etrafındaki dolanımını esas alan takvimdir. Hicri takvim tabiriyle daha çok bu takvim kastedilir. Bu takvim çeşidinde miladi takvimle arasındaki fark sabit değildir. Bu fark yaklaşık olarak 33 yılda 1 yıl etmektedir. Bu hesapla Hicri takvim, miladi takvimini 20874 yılının 5. ayında geçecek.

Kaynak

Nesi uygulaması (İngilizce)

The Encyclopedia of Islam, 2nd edition, Index, p. 441

F.C. De Blois, “TAʾRĪKH”: I.1.iv. “Pre-Islamic and agricultural calendars of the Arabian peninsula”, The Encyclopaedia of Islam, 2nd edition, X:260

Ramazan. Kuran ve İslam

 

Yazar: kacgun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.