Anasayfa TELEVİZYON E-devlet sendikadan nasıl istifa edilir

E-devlet sendikadan nasıl istifa edilir

SENDİKA ÜYELİĞİ İLE İLGİLİ e-DEVLET KAPISI ÜZERİNDEKİ İŞLEYİŞ

1. Sendikaya üye olmak isteyen işçi bu işlemleri e-Devlet kapısı üzerinden gerçekleştireceği için e-Devlet şifresine sahip olmalıdır.

İşçinin e-Devlet şifresi yoksa veya unutmuşsa;

İşçi e-Devlet şifresini içeren zarfını PTT Merkez Müdürlüklerine, şahsen başvurarak, üzerinde T.C. Kimlik numarasının bulunduğu kimliğini ibraz etmek suretiyle temin etmelidir.

Şifre ilk alındığında PTT tarafından işlem masrafı olarak 2 TL tahsil edilmektedir. Şifrenin kaybedilmesi, unutulması vb. durumlarda PTT’den alınacak her şifre için ayrıca 4 TL ücret ödenmektedir. Bu işlem masrafı dışında herhangi bir yıllık ücret ödenmesi söz konusu değildir.

Bazı bankaların internet bankacılığı sayfaları aracılığı ile başka bir şifreye ihtiyaç duymadan güvenli bir şekilde e-Devlet Kapısına giriş yapabilirsiniz. Bunun için e-Devlet sistemine giriş ekranında yer alan İnternet Bankacılığı sekmesine tıklayarak internet bankacılığı kullanıcı hesabınız bulunan bankayı tıklamanız ve internet bankacılığı kullanıcı bilgileriniz ile giriş yapmanız yeterlidir. Giriş yaptıktan sonra dilerseniz e-Devlet Kapısı profil alanından güvenli bir şekilde şifre oluşturabilir. Daha sonraki e-Devlet Kapısı girişlerinizde bu şifreyi kullanabilirsiniz.

2. Üyelik işlemlerinin yapılacağı e-Devlet kapısını internet adresi www.turkiye.gov.tr dir.

www.turkiye.gov.tr internet adresinden ulaşılan e-Devlet kapısı üzerinden sunulan hizmetlerden faydalanmak için aşağıdaki ekran görüntüsünde gösterilen Sisteme Giriş bağlantısına tıklanmalıdır.

Sisteme giriş bağlantısına tıkladıktan sonra yanda ekran görüntüsü verilen giriş sayfası açılacaktır. Bu ekranda T.C. Kimlik No ve e-Devlet Şifresi ilgili alanlara girilerek Sisteme Giriş Yap bağlantısına tıklanmalıdır.

3. Giriş işlemi başarı ile tamamlandığında aşağıda ekran görüntüsü verilen sayfa açılacaktır. Bu sayfada e-Hizmetler bağlantısına tıklayarak e-devlet kapısı üzerinden verilen tüm hizmetler görüntülenebilmektedir.

Sendika üyeliği ile ilgili işlemlere e-Hizmetler sayfasında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın sunmuş olduğu hizmetlerin altında yer alan İşçi Sendikaları Üyelik İşlemleri bağlantısı ile ulaşılacaktır.

4. İşçi Sendikaları Üyelik İşlemleri bağlantısı tıklandıktan sonra;

  • İşçinin herhangi bir sendika üyeliği varsa bununla ilgili bilgileri görebileceği ve bu üyeliği ile ilgili işlemleri yapabileceği bir ekran karşısına çıkacaktır.

  • Eğer işçinin sendika üyeliği yok ise işçinin çalıştığı işyerinin SGK sicil numarasına göre işyeri hangi iş koluna giriyorsa o işkolunda faaliyet gösteren sendikaların otomatik olarak listelendiği aşağıda ekran görüntüsü verilen sayfa açılacaktır.

NOT: İşçinin üyelik başvurusu aşamasında; işçinin çalıştığı işyerinin SGK sicil numarasına göre farklı bir iş kolunda olması veya işçinin çalışıyor gözükmemesi gibi karşımıza 2 olumsuz durum ortaya çıkabilmektedir. Bu durumda manuel olarak işkolu seçimi yapılmak suretiyle üye olunmak istenen sendikaya ulaşılarak başvuru yapılması gerekmektedir. Bu şekilde yapılan başvuru sendika ve bakanlık nezdinde hatalı başvuru sınıflandırılmasında kabul edilerek ayrı olarak izlenip onaylanabilecektir. Bu şekilde yapılacak başvurunun nasıl olacağı ile ilgili bilgilendirme ilerleyen sayfalarda ekran görüntüleri ile birlikte yapılacaktır.

İşçi ilk olarak çalıştığı işkolunda faaliyet gösteren bu sendikalardan üye olmak istediğini (021-TÜRKİYE HABER-İŞ) seçecek, ikinci olarak da Üyelik Başvurusu bağlantısını tıklayacaktır.

Üyelik Başvuru bağlantısına tıklandıktan sonra, üyelik başvurusu ile ilgili iletişim bilgilerinin girileceği aşağıda ekran görüntüsü verilen sayfaya ulaşılacaktır.

Bu sayfada telefon, e-posta ve adres bilgileri ile varsa not bilgisi ilgili alanlara girilerek Başvur bağlantısına tıklanmalıdır. Başvur bağlantısına tıkanıldıktan sonra üyelik başvurusunun tamamlandığını gösteren aşağıda ekran görüntüsü verilen sayfa açılacaktır.

Bu aşamadan sonra e-Devlet üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın sunmuş olduğu hizmetlerin altında yer alan İşçi Sendikaları Üyelik İşlemleri bağlantısına tıkanıldığında;

–  Üyelik başvurusu sendika yetkili organınca kabul edilene kadar üyelik başvurusunun geri çekilebileceği bağlantıyı içeren sayfa açılacaktır.

–  Üyelik başvurusu sendika yetkili organınca kabul edildikten sonra ise aşağıda ekran görüntüsü verilen sayfa açılacaktır. Bu sayfadan üyelikten istifa etmek için gerekli başvurunun yapılacağı sayfayı açan İstifa Et bağlantı ile üyelikle ilgili doğrulama kodunu da içeren bilgilerin yazıcı çıktısı alınabilecek sayfayı açan Döküm Al bağlantısı yer almaktadır.

Bu sayfada Döküm Al bağlantısına tıklanarak üyeliğin geçerliliğinin doğrulanmasında kullanılan kodunda yer aldığı üyelik bilgililerini içeren aşağıda ekran görüntüsü verilmiş sayfa açılacaktır.

Üyelikle ilgili doğrulama işlemi e-Devlet üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın sunmuş olduğu hizmetlerin altında yer alan İşçi Sendikaları Üyelik Doğrulama bağlantısına tıklanarak açılan sayfaya TC Kimlik Numarası ve Doğrulama Kodu girilerek yapılabilmektedir.

ÜYE OLUNMAK İSTENEN SENDİKANIN ÜYELİK İŞLEMLERİ SAYFASINDA
OTOMATİK OLARAK LİSTELENMEDİĞİ DURUMLARDA İZLENECEK YOL

Daha önce not olarak bahsedildiği üzere, işçinin üyelik başvurusu aşamasında; işçinin çalıştığı işyerinin SGK sicil numarasına göre farklı bir iş kolunda olması veya işçinin çalışıyor gözükmemesi gibi karşımıza 2 olumsuz durum ortaya çıkabilmektedir.

Bu durumda manuel olarak işkolu seçimi yapılmak suretiyle üye olunmak istenen sendikaya ulaşılarak başvuru yapılması gerekmektedir.

Bu şekilde yapılan başvuru sendika ve bakanlık nezdinde hatalı başvuru sınıflandırılmasında kabul edilerek ayrı olarak izlenip onaylanabilecektir.

Bu başvuru işleminin gerçekleştirilebilmesi için;

e-Devlet kapısına giriş yapılır, sendika üyeliği ile ilgili işlemlere e-Hizmetler sayfasında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın sunmuş olduğu hizmetlerin altında yer alan İşçi Sendikaları Üyelik İşlemleri bağlantısı ile ulaşılır. (daha önce gösterildiği gibi)

Bir hatadan dolayı bu sayfada listelenen sendikalar arasında üye olmak istenilen sendika olmadığından, Tüm İşkolları bağlantısına tıklanarak aşağıda ekran görüntüsü verilen sayfaya ulaşılır.

Bu sayfada iş kollarının listelendiği açılır seçim menüsüne tıklanarak 07-İLETİŞİM iş kolu seçilip Görüntüle butonuna tıklanarak aşağıda ekran görüntüsü verilen sayfaya ulaşılır.

Bu sayfada üye olmak istenilen sendika (021-TÜRKİYE HABER-İŞ) seçilerek, Üyelik Başvurusu bağlantısına tıklanacaktır.

Bu aşamadan sonra normal süreçte de olduğu gibi, üyelik başvurusu ile ilgili iletişim bilgilerinin girileceği aşağıda ekran görüntüsü verilen sayfaya ulaşılacaktır.

Bu sayfada telefon, e-posta ve adres bilgileri ile varsa not bilgisi ilgili alanlara girilerek Başvur bağlantısına tıklanmalıdır. Başvur bağlantısına tıkanıldıktan sonra üyelik başvurusunun tamamlandığını gösteren sayfa açılacaktır.

Yapılan bu başvuru sendika ve bakanlık nezdinde hatalı başvuru sınıflandırılmasında kabul edilerek ayrı olarak izlenip kabul edilebilir bir başvuru ise yapılan inceleme sonrasında onaylanabilecektir.

e-DEVLET KAPISI ÜZERİNDEN ELEKTRONİK ORTAMDA

SENDİKA ÜYELİĞİNİN KAZANILMASI VE SENDİKA ÜYELİĞİNDEN ÇEKİLME

İLE İLGİLİ MEVZUAT MADDELERİ

6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun, 17. maddesinde “Sendika üyeliği ve üyeliğin kazanılması” ile ilgili esaslar tespit edilmiştir. Bu maddede; “Sendikaya üyelik, Bakanlıkça sağlanacak elektronik başvuru sistemine e-Devlet kapısı üzerinden üyelik başvurusunda bulunulması ve sendika tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulü ile e-Devlet kapısı üzerinden kazanılır. Üyelik başvurusu, sendika tarafından otuz gün içinde reddedilmediği takdirde üyelik talebi kabul edilmiş sayılır. Haklı bir neden gösterilmeden üyelik başvurusu kabul edilmeyenler, bu kararın kendilerine tebliğinden itibaren otuz gün içinde dava açabilir. Mahkemenin kararı kesindir. Mahkemenin davacı lehine karar vermesi hâlinde üyelik, red kararının alındığı tarihte kazanılmış sayılır.” denmektedir.

6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun, 19. Maddesinde ise “Sendika üyeliğinin sona ermesi ve askıya alınması” ile ilgili esaslar tespit edilmiştir. Bu maddenin 2. , 3. ve 4. fıkralarında;

” (2) Her üye, e-Devlet kapısı üzerinden çekilme bildiriminde bulunmak suretiyle üyelikten çekilebilir. E-Devlet kapısı üzerinden yapılan çekilme bildirimi elektronik ortamda eş zamanlı olarak Bakanlığa ve sendikaya ulaşır.

(3) Çekilme, sendikaya bildirim tarihinden itibaren bir ay sonra geçerlilik kazanır. Çekilenin bir aylık süre içinde başka bir sendikaya üye olması hâlinde yeni üyelik bu sürenin bitimi tarihinde kazanılmış sayılır.

(4) Sendika üyeliğinden çıkarılma kararı genel kurulca verilir. Karar, e-Devlet kapısı üzerinden Bakanlığa elektronik ortamda bildirilir ve çıkarılana yazı ile tebliğ edilir. Çıkarılma kararına karşı üye, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde mahkemeye itiraz edebilir. Mahkeme iki ay içinde kesin olarak karar verir. Üyelik, çıkarılma kararı kesinleşinceye kadar devam eder. “ denmektedir.

Ancak Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 4. geçici maddesinde, 17. maddenin beşinci fıkrasında belirtilen sendika üyeliğinin kazanılması ve 19. maddenin ikinci ve dördüncü fıkralarında belirtilen sendika üyeliğinden çekilme işlemlerinin e-Devlet kapısı üzerinden yapılması; bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren birinci yılın sonuna kadar, mülga 2821 sayılı Kanunun 22. maddesinin üçüncü ve beşinci fıkraları ile 25. maddesinin ikinci fıkrası hükümlerine göre yapılacağı ifade edilmiştir. Üyelik işlemleri de bu hüküm uyarınca elektronik ortama geçiş dönemi boyunca noter aracılığıyla yapılmaya devam edilmiştir.

6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun ilgili maddelerine dayanılarak hazırlanmış olan Sendika Üyeliğinin Kazanılması Ve Sona Ermesi İle Üyelik Aidatının Tahsili Hakkında Yönetmelik 09.07.2013 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir bu yönetmeliğin 14. Maddesi uyarınca 07 Kasım 2013 tarihi itibariyle üyelik ve üyelikten çekilme işlemleri e-Devlet kapısı üzerinden elektronik ortamda yapılmaya başlanmıştır.

MEMURLARIN SENDİKALARA ÜYELİK VE ÜYELİKTEN İSTİFA İŞLEMLERİ e-DEVLET ÜZERİNDEN YAPILABİLMELİDİR

MEMURLARIN SENDİKALARA  ÜYELİK VE ÜYELİKTEN AYRILMA İŞLEMLERİ E-DEVLET ÜZERİNDEN YAPILABİLMELİDİR

6356 sayılı Kanun uyarınca işçilere, Bakanlıkça sağlanan elektronik başvuru sistemi ile E-Devlet Kapısı üzerinden üye olma ve üyelikten çekilme (istifa) hakkı tanınmıştır.

İşçilerde olduğu gibi, memurlarda da sendikalara üye olma ve üyelikten çekilme işlemleri e-Devlet Kapısı üzerinden gerçekleştirilmelidir.

Bunun için 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununda 6356 sayılı Kanunun aşağıda zikredilen maddeleri gibi değişikliğin yapılması ile sorun çözülebilecektir.

AÇIKLAMALAR

6356 sayılı Kanunla işçilerin sendikalara üye olmaları veya üyelikten ayrılmalarındaBakanlıkça sağlanan elektronik başvuru sistemi ile E-Devlet Kapısı üzerinden üye olma ve üyelikten ayrılma hakkı tanınmıştır.

Aynı hak memurlara tanınmamıştır.

Kamu görevlilerinin sendikalara üyelik işlemleri, üye olmak isteyenler tarafından üç nüsha olarak doldurulan “Kamu Görevlileri Sendikalarına Üyelik Formu”nun ilgili sendikaya gönderilmesi ve sendika yönetim kurulunca kabul edilerek yine sendika tarafından kamu görevlisinin çalıştığı kuruma bildirilmesi ile gerçekleşmektedir.

Üyelikten çekilme (istifa) işlemi ise yine üç nüsha olarak doldurulan “Kamu Görevlileri Sendikaları Kamu Görevlisinin Üyelikten Çekilme Bildirimi Formu”nun doldurularak ilgilinin çalıştığı birim evrakına verilmesi ile mümkün olmaktadır. Çekilme bildirimi formunun sol alt köşesi dilekçe niteliğinde olduğu için ayrıca dilekçe yazmaya gerek olmadığı gibi, form doldurulmadan dilekçe ile istifa etmek de mümkün değildir. Çekilme işlemi (istifa) formun birim evrakında tarih ve sayı almasıyla tamamlanmaktadır. İstifa tek yanlı bir işlemdir. Birim evrakında tarih ve sayı alınması yeterlidir, sendikanın kabul veya reddi söz konusu değildir.

Bu işlemler, konuşulduğu gibi kolay olmamaktadır. Memurlar dolaylı veya doğrudan amirlerin baskısına maruz kalabilmektedir. Örneğin kurum/birim amiri odasına çağırarak emrindekileri bir sendikaya yönlendirebilmekte, bunun için talimat verebilmekte veya üyelik formunu bir sendika lehine huzurunda doldurtabilmektedir.

İşe yeni başlayan memurlar için de, işe giriş evrakları arasına sıkıştırılan işveren yandaşı bir sendikanın üyelik formu, farkına varmadan imzalatılabilmektedir.

Üyelikten çekilme için de benzer sorun ve baskılar söz konusudur. Üyelikten çekilme formunu evrak birimine veren memur, amir tarafından uyarılarak yandaş sendikadan istifası önlenebilmekte veya yandaş sendikaya üye yapılmak üzere diğer sendikalardan istifaya zorlanabilmektedir. Bu baskılar kimi zaman her seviyedeki amirler tarafından kimi zaman da kurum personeli tarafından yapılabilmektedir. Türk Ceza Kanununun 119 uncu maddesine göre suç olan bu tür baskılar, memurların çekingenliği nedeniyle yapanın yanında kâr kalabilmektedir.

Bu sakıncaların önlenebilmesi, önümüzdeki yıllarda da benzer sorunları yaşanmaması, sendikal çalışmaların özgür ortamda yapılması, yasalar arasında ahenk sağlanması ve bürokrasinin azaltılması amacıyla; kamu görevlilerinin sendikalara üyelik ve üyelikten ayrılma işlemlerinin 6356 sayılı Kanunun 17 ve 19 uncu maddelerinde olduğu gibi “e-Devlet kapısı üzerinden” yapılması için 4688 sayılı Kanununu 14, 16 ve 30 uncu maddelerinde yasal düzenleme yapılması gerekmektedir.

İŞÇİ SENDİKALARINDA ÜYELİK VE ÜYELİKTEN ÇEKİLMELERe-DEVLET KAPISI ÜZERİNDEN

Benzer sorunlar yıllarca işçi sendikalarında da yaşandı.

Bilindiği gibi işçi ve işveren sendikaları 6356 sayılı “Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu”na göre faaliyet gösterirler.

2012 yılına kadar işçi sendikalarına üyelik ve üyelikten çekilme işlemleri noter marifetiyle gerçekleştirilmekte ve çok sorun yaşanmaktaydı.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun yürürlüğe girmesinden sonra üyelik ve üyelikten çekilme işlemleri artık e-Devlet Kapısı üzerinden yapılmaktadır.

18/10/2012 tarihinde kabul edilen 6356 sayılı Kanunun “Sendika üyeliği ve üyeliğin kazanılması” başlıklı 17 inci maddesinin beşinci bendi aşağıdaki gibidir.

Sendika üyeliği ve üyeliğin kazanılması

MADDE 17– …

(5) Sendikaya üyelik, Bakanlıkça sağlanacak elektronik başvuru sistemine e-Devlet kapısı üzerinden üyelik başvurusunda bulunulması ve sendika tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulü ile e-Devlet kapısı üzerinden kazanılır. Üyelik başvurusu, sendika tarafından otuz gün içinde reddedilmediği takdirde üyelik talebi kabul edilmiş sayılır…

Görüldüğü gibi, işçiler e-Devlet kapısı üzerinden diledikleri sendikaya üye olabilmektedirler.

Aynı Kanunun “Sendika üyeliğinin sona ermesi ve askıya alınması” başlıklı 19 uncu maddesinin çekilme ile ilgiliikinci ve üçüncü bentleri de aşağıdaki gibidir:

ilgili bentleri

Sendika üyeliği ve üyeliğin kazanılması

MADDE 19 –

(2) Her üye, e-Devlet kapısı üzerinden çekilme bildiriminde bulunmak suretiyle üyelikten çekilebilir. E-Devlet kapısı üzerinden yapılan çekilme bildirimi elektronik ortamda eş zamanlı olarak Bakanlığa ve sendikaya ulaşır.

(3) Çekilme, sendikaya bildirim tarihinden itibaren bir ay sonra geçerlilik kazanır. Çekilenin bir aylık süre içinde başka bir sendikaya üye olması hâlinde yeni üyelik bu sürenin bitimi tarihinde kazanılmış sayılır.”

6356 sayılı kanundaki düzenlemenin, kanunlar arasındaki ahengin de sağlanması açısından 4688 sayılı Kanunun ilgili maddelerinde yapılarak memurların da sendikalara üyelik ve üyelikten ayrılma işlemlerinin e-Devlet kapısı üzerinden yapılması sağlanmalıdır.

Memurlarin sendi̇ka i̇şlemleri̇ e-devlet üzeri̇nden yapilmalidir

MEMURLARIN SENDİKA İŞLEMLERİ E-DEVLET ÜZERİNDEN YAPILMALIDIR

Yerel Hak-Sen Genel Başkanı Yavuz Toptaş, “Ülkemizi de etkisi altına alan Corona Virüsü nedeni ile ve daha önceden de dile getirdiğimiz, bazı işveren tarafından veya istifa edip tercih ettiği sendikası tarafından mobbing’e uğramaktadırlar. mobbing’e uğrayan memurların mağduriyetini gidere bilmek için, Haksen Konfederasyonu olarak Cumhurbaşkanlığına talebimizi ilettik.

T.C. Cumhurbaşkanlığı’na, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu uyarınca faaliyet göstermekte olan kamu görevlileri sendikalarına üyelik ve üyelikten çekilme işlemleri 2001 yılından beri kamu personelinin ıslak imzasının bulunduğu matbu formlarla yapılmaktadır.

Üyelik formunun sendika tarafından onaylı bir örneği ilgilinin görev yaptığı kamu kurumuna gönderilmektedir. İlgilinin sendika üyeliği sıfatını kazanabilmesi için kurumu tarafından sendika üyelik ödentisinin aylığından kesinti yapılması gerekmektedir.

Sendika üyeliğinden çekilmek isteyen kamu görevlisinin ıslak imzalı çekilme formunun üç suretini ilgili kurum evrakına teslim etmesi gerekmektedir. İlgilinin çekilme talebi kurum tarafından işleme alındıktan sonra formun bir örneği ilgili sendikaya gönderilmektedir.

Üyelik kabulü ve çekilmeye ilişkin uygulanan işlemler kamu kurum ve kuruluşları ile sendikalara yük getirmekte, kamu yöneticilerinin sendikalı personel üzerinde baskı oluşturmasına ve müdahalesine yol açmaktadır.

Ayrıca, her yılın Mayıs ayında sendikaların üye sayılarının tespiti için kamu kurum ve kuruluşlarının merkez ve taşra teşkilatlarındaki işyerlerinde yapılan toplantılar da zaman israfına neden olduğu gibi, gereksiz kağıt israfına da sebebiyet vermektedir. Yaşamamızı temel nedeni oksijen kaynağımız, ağaçlarımızın kağıt üretilmesi için kesilmesine, ormanlarımızın yok olmasına neden oluşturmaktadır.

Ülkemizin mücadele ettiği korona virüs salgınına karşı Devletimizin aldığı önlemler göz önüne alındığında, sendika üyelik ve çekilme işlemlerinin yüz yüze ve ıslak imza ile yapılması, posta vb. kanalların kullanılması insan sağlığı açısından ciddi anlamda risk oluşturmaktadır.

Bunula birlikte, Yasa gereğince 15 Mayıs’tan itibaren ülke genelinde yapılması gereken üye sayıları tespit toplantıları, toplantıya katılması zorunlu kamu yöneticileri ve sendika temsilcileri açısından riskler taşımaktadır.

Kamu görevlileri sendikalarının faaliyetlerini daha demokratik bir platformda, insan sağlığı açısından daha güvenli bir ortamda, zaman ve ekonomiden tasarruf sağlanarak yapılabilmesi için kamu görevlilerinin sendika üyelik ve çekilme işlemlerinin, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nda olduğu gibi e-Devlet kapısı üzerinden yürütülmesi için gerekli mevzuat değişikliğinin yapılmasını saygılarımla arz ederim” dedi.

Yorum Yaz